Metoda nakazu i zakazu
Metoda ta mogła niekiedy być bardzo skuteczna, na przykład w wychowaniu janczarów, w wychowaniu zakonnym, a zwłaszcza jezuickim, w wychowywaniu takich formacji, jak SS itp. Przymus był w takich wypadkach łączony z wizją jakiegoś stanu idealnego i dawał wychowankom akceptującym go rekompensaty moralne lub materialne, bardzo wysoko cenione w społeczeństwie. Metoda przymusu w wychowaniu daje efekty tylko w ograniczonych wypadkach; c) metoda przodownictwa wychowawczego, polegająca na tym, że wychowawca i wychowanek razem wykonują wspólne zadania. Wychowawca w konkretnej pracy realizuje wówczas ideał wychowawczy i w ten sposób w tok pracy, postępowania i działania będącego realizacją ideału wciąga także wychowanka. Wychowanek, chcąc współpracować, musi także realizować ideał wychowawczy. Na tej zasadzie opierała się koncepcja wychowania przez naukę, stworzona przez Humboldta na początku XIX wieku, i ta metoda przyniosła rozkwit uniwersytetów niemieckich w tym wieku.